မႏၲေလးၿမိဳ႕ေတာ္ကို သကၠရာဇ္ ၁၂၂၁ ခုႏွစ္၊ ခရစ္သကၠရာဇ္ ေအဒီ ၁၈၅၉ တြင္ တည္ေထာင္ခဲ့ရာ ၂၀၀၉ခုႏွစ္တြင္ ႏွစ္ ၁၅၀ သက္တမ္းရွိခဲ့ၿပီ ျဖစ္သည္။ မႏၲေလးၿမိဳ႕၏ မူလအေခၚမွာ ““မႏၲေလးရတနာပံုေနျပည္ေတာ္”” ဟုျဖစ္ၿပီး ““မႏၲေလးေရႊၿမိဳ႕ေတာ္”” ဟုလည္း ေခၚသည္။ ကုန္းေဘာင္မင္းဆက္တြင္ ဘုန္းတန္ခိုးႀကီးသည့္ မင္းတစ္ပါးျဖစ္ေသာ မင္းတုန္းမင္း(၁၈၅၂-၁၈၇၇)က တည္ေထာင္ခဲ့ျခင္း ျဖစ္ပါသည္။ မင္းတုန္းမင္းသည္ ပထ၀ီ အေနအထားအရ ျပန္႔ျပဴးညီညာေသာေျမျပင္ရွိၿပီး ပတ္၀န္းက်င္တြင္ ကန္၊ ေခ်ာင္း၊ အင္း၊ ျမစ္မ်ားျဖင့္ ၀န္းရံလ်က္ရွိေသာ မႏၲေလးေတာင္အနီးရွိေနရာကို ေရြးခ်ယ္၍ ၿမိဳ႕သစ္တည္ကာ အမရပူရၿမိဳ႕ေတာ္မွ မႏၲေလးေရႊၿမိဳ႕ေတာ္သို႔ ေျပာင္းေရႊ႕ခဲ့ျခင္းျဖစ္ပါသည္။ မႏၲေလးေတာင္ကို အစြဲျပဳ၍လည္း မႏၲေလးၿမိဳ႕ဟု ေခၚၾကသည္။ မႏၲေလးေရႊၿမိဳ႕ေတာ္တြင္ နန္းၿမိဳ႕ေတာ္၊ က်ဳံးေတာ္၊ အုတ္ၿမိဳ႕႐ိုးႏွင့္ ေျမၿမိဳ႕႐ိုးမ်ား တည္ေဆာက္၍ ရပ္ကြက္ေပါင္း (၅၄) ရပ္ကြက္ကို ေလးျပင္ ေလးရပ္ခြဲကာ တာ၀န္အသီးသီးေပး၍ အုပ္ခ်ဳပ္ေစခဲ့သည္။

မႏၲေလးေရႊၿမိဳ႕ေတာ္မွာ အကြက္အကြင္းက်က် တည္ေဆာက္ထားသည့္ စတုဂံပုံ ၿမိဳ႕ေတာ္ႀကီး ျဖစ္ပါသည္။ မႏၲေလးေရႊၿမိဳ႕ေတာ္ႀကီးသည္ သီေပါမင္းလက္ထက္ ၁၈၈၅ ခုႏွစ္တြင္ နယ္ခ်ဲ႕အဂၤလိပ္လက္ေအာက္သုိ႔ က်ေရာက္ခဲ့သည္။ ဒုတိယကမၻာစစ္အတြင္း ၁၉၄၁ ခုႏွစ္တြင္ အဂၤလိပ္တပ္မ်ား တပ္စြဲထားေသာ မႏၲေလးနန္းၿမိဳ႕ေတာ္ ကို ဂ်ပန္တပ္မ်ားက ေလေၾကာင္းမွဗံုးႀကဲတိုက္ခိုက္ျခင္း၊ ၁၉၄၅ ခုႏွစ္တြင္ အဂၤလိပ္တပ္မ်ား ျမန္မာႏိုင္ငံကို ျပန္လည္ သိမ္းပိုက္စဥ္ နန္းၿမိဳ႕တြင္းရွိ ဂ်ပန္တပ္မ်ားအား အဂၤလိပ္တို႔က မီးေလာင္ဗံုးႀကဲခ်ျခင္းတို႔ေၾကာင့္ နန္းေတာ္ အေဆာက္အဦအားလံုးနီးပါး မီးေလာင္ပ်က္စီးခဲ့ရသည္။ ကိုလိုနီေခတ္တြင္ မႏၲေလးၿမိဳ႕သည္ ျပန္လည္စည္ကားၿပီး ဓာတ္ရထားသံလမ္းမ်ား၊ ျမင္းရထားလံုးမ်ား အသံုးျပဳခဲ့သည္ကို ဓာတ္ပုံမွတ္တမ္းမ်ားအရ ေတြ႕ရသည္။ ထိုေခတ္က မႏၲေလးၿမိဳ႕၏ စီးပြားေရးမွာ ေစ်းခ်ဳိတစ္၀ိုက္၌သာရွိသည္ဟု ဆိုႏိုင္သည္။

မႏၲေလးၿမိဳ႕၏ အက်ယ္အ၀န္းႏွင့္လူဦးေရ

ျမန္မာႏိုင္ငံအထက္ပိုင္း ဧရာ၀တီျမစ္၏အေရွ႕ဘက္ကမ္းတြင္တည္ရွိၿပီး မႏၲေလးတိုင္း၏ ၿမိဳ႕ေတာ္ျဖစ္သည္။ မႏၲေလးၿမိဳ႕ေတာ္၏ စီးပြားေရးဖြံ႕ၿဖိဳးမႈ အခြင့္အလမ္းမ်ားအရ ယင္းေဒသသို႔ ေျပာင္းေရႊ႕အေျခခ် ေနထိုင္လာသူ မ်ားျပားလာရာ ၿမိဳ႕ကိုတျဖည္းျဖည္း တိုးခ်ဲ႕လာရသည္။ ၁၉၅၉ ခုႏွစ္တြင္ ၿမိဳ႕ျပနယ္နိမိတ္ ၁၉.၀၈ စတုရန္းမိုင္ရွိခဲ့ၿပီး လူဦးေရ ၁၉၅,၀၀၀ သာရွိခဲ့သည္။ ၁၉၆၅ ခုႏွစ္တြင္ ဧရိယာ ၂၅.၆၄ စတုရန္းမုိင္အထိ က်ယ္ျပန္႔လာၿပီး လူဦးေရမွာလည္း အခ်ဳိးက်တိုးလာသည္ဟု သိရသည္။ ၁၉၈၄ ခုႏွစ္တြင္ ၿမိဳ႕အေနာက္ဘက္ျခမ္းရွိ စီးပြားေရးအခ်က္အခ်ာႏွင့္ လူေနရပ္ကြက္ႀကီးမ်ား မီးသင့္ေလာင္ၿပီးေနာက္ ၿမိဳ႕ကြက္ေနရာ ျပန္လည္ခ်ထားျခင္း၊ က်ဴးေက်ာ္အိမ္ရာမ်ား ရွင္းလင္းၿပီး အကြက္႐ိုက္ေပးျခင္း အစီအစဥ္မ်ားျဖင့္ ၿမိဳ႕သစ္၊ ကြက္သစ္မ်ား တိုးလာရာ ၿမိဳ႕ဧရိယာသည္ စတုရန္းမိုင္ ၄၀ အထိ က်ယ္၀န္းခဲ့သည္။ ၂၀၀၅ ခုႏွစ္တြင္ ၿမိဳ႕ဧရိယာ ၄၅ စတုရန္းမိုင္ႏွင့္ လူဦးေရ ၉ သိန္း ျဖစ္လာၿပီး ၂၀၀၈ ခုႏွစ္တြင္ ၆၄ စတုရန္းမိုင္ႏွင့္ လူဦးေရ တစ္သန္းနီးပါးရွိလာေၾကာင္း သိရပါသည္။ မႏၲေလးၿမိဳ႕ေတာ္ စည္ပင္သာယာနယ္နိမိတ္ကို ေအာင္ေျမသာစံ၊ ခ်မ္းေအးသာစံ၊ မဟာေအာင္ေျမ၊ ခ်မ္းျမသာစည္ႏွင့္ ျပည္ႀကီးတံခြန္ စသည့္ ၿမိဳ႕နယ္ (၅)ၿမိဳ႕နယ္ႏွင့္ ဖြဲ႕စည္းထားသည္။ သို႔ရာတြင္ ေတာင္ဘက္ရွိ အမရပူရၿမိဳ႕နယ္ႏွင့္ ေျမာက္ဖက္ရွိ ပုသိမ္ႀကီးၿမိဳ႕နယ္တို႔လည္း မႏၲေလးၿမိဳ႕ႏွင့္ တစ္ဆက္တစ္စပ္တည္း ျဖစ္လာခဲ့ပါသည္။

မႏၲေလးၿမိဳ႕ေတာ္ရွိ ပုဂၢလိကစီးပြားေရးလုပ္ငန္းမ်ား

မႏၲေလးလမ္းၫႊန္ (Mandalay Directory) မွ ေကာက္ယူထားေသာ စာရင္းမ်ားအရ မႏၲေလးၿမိဳ႕ေတာ္တြင္ ပုဂၢလိကစီးပြားေရးလုပ္ငန္း ၃၀,၄၂၇ ရွိေၾကာင္း သိရပါသည္။ မႏၲေလးၿမိဳ႕ေတာ္တြင္ ခ်မ္းေအးသာစံၿမိဳ႕နယ္သည္ စီးပြားေရးလုပ္ငန္း အမ်ားဆံုးရွိၿပီး အျခားၿမိဳ႕နယ္မ်ားထက္ (၂)ဆ ခန္႔ရွိသည္။ ပုသိမ္ႀကီးၿမိဳ႕နယ္တြင္ စီးပြားေရးလုပ္ငန္း အနည္းဆံုးျဖစ္ေၾကာင္း ေတြ႕ရပါသည္။

မႏၲေလးၿမိဳ႕ေတာ္ရွိ စီးပြားေရးလုပ္ငန္းမ်ားအနက္ ထုတ္လုပ္ေရးလုပ္ငန္းက ၂,၇၅၆၊ ကုန္သြယ္ေရး ၁,၅၂၉၊ ၀န္ေဆာင္မႈ ၁၁,၉၀၅ ႏွင့္ လက္လီလက္ကားဆိုင္ ၁၄,၂၃၇ ရွိေၾကာင္း သိရပါသည္။ လုပ္ငန္းဖြဲ႕စည္းပံုအရ ကုမၸဏီ ၇၉၇၊ စက္႐ံုအလုပ္႐ံု ၁,၄၅၆ ႏွင့္ အျခားလုပ္ငန္း ၂၆,၅၆၅ ရိွေၾကာင္းလည္း ေတြ႕ရသည္။ စီးပြားေရးလုပ္ငန္းအလိုက္ အလုပ္သမားအေရအတြက္တြင္ လက္လီလက္ကားလုပ္ငန္းမ်ား၌ လုပ္ကိုင္ေနသည့္ အလုပ္သမား ၈၃,၂၆၀ ရွိၿပီး ၀န္ေဆာင္မႈလုပ္ငန္းမ်ားတြင္ ၅၁,၄၀၄၊ ထုတ္လုပ္မႈလုပ္ငန္းမ်ားတြင္ ၃၀,၇၁၉၊ ကုန္သြယ္ေရးလုပ္ငန္းတြင္ အလုပ္သမား ၉,၆၄၀ စသည္ျဖင့္ စုစုေပါင္း အလုပ္သမား ၁၇၅,၀၂၃ ၀င္ေရာက္လုပ္ကိုင္ေနေၾကာင္း သိရပါသည္။

မႏၲေလးၿမိဳ႕ရွိ စီးပြားေရးလုပ္ငန္းအမ်ဳိးအစားမ်ား (၂၀၀၉)

စီးပြားေရးလုပ္ငန္းအမ်ိဳးအစားအလိုက္ အလုပ္သမားအေရအတြက္ (၂၀၀၉)